و الجرف ، ايضا : الهوة ، چاله‌اى باشد كنارها به باران ويران شده ( 1 ) ، و اصله من اجتراف الشىّء و اقتلاعه ، يقال : جرف السيل الارض و اجترفه ، آن باشد كه زمين بكند و خاك از و ببرد . [ و منه : المجرفة لآلة الجرف . ] ( 2 ) و قوله : هار ، از مقلوب است ، و اصله : هائر من هار يهور هورا ، فهو هائر و تهوّر تهورا و انهار ( 3 ) انهيارا ، و يقال ايضا : هار يهار ، كهاب يهاب ، و خاف يخاف . و « الف » او ، منقلبه است از « واو » و معناه سقط . و الهائر السّاقط ، و مثله فى القلب من قول ( 4 ) الشّاعر : و لم يعقني عن هواها عاق اى عائق ، و قوله ايضا [ شعر ] ( 5 ) . لاث به الأشاء و العبرى اى ، لائث ، اى دائر مطيف ، و الاشاء ( 6 ) النخل ، و العبرىّ السّدر الذي على شاطى ( 7 ) الانهار . و منه قولهم : شاكى السّلاح و شائك السّلاح ، اى تام ( 8 ) السّلاح . * ( فَانْهارَ بِه ) * ، اى سقط بصاحبه و اوقعه من الانهيار ( 9 ) ، و آن كنارهء حوض و جوى بريهيدن ( 10 ) باشد صاحبش را و بنا كننده‌اش را در آتش دوزخ افگند و فرو [ شود ] ( 11 ) آن با صاحبش به آتش دوزخ . روايت كرده‌اند از جابر عبد اللَّه الانصارىّ كه او گفت : آن جا بگذشتم دود ديدم كه از آن جا مىبرآمد ( 12 ) . روايت ( 13 ) كردند كه : مردى بقعه‌اى از آن جا بر كند دود از او بر آمد . خلف بن ياسين الكوفىّ گويد : با پدرم به حج رفتم به آن مسجد رفتم كه پيغامبر - عليه السلام - ( 14 ) به دو قبله در او نماز كرد 1 » ، و محراب او به جانب بيت المقدس بود و

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : بيران شده . ( 2 ) . اساس : ندارد ، به قياس آو ، و ديگر نسخه بدلها ، افزوده شد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : و انهارا . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : القلب قول . ( 5 ) . اساس : ندارد ، از مج ، افزوده شد . ( 6 ) . اساس : الاشياء ، به قياس به نسخهء مج ، تصحيح شد . ( 7 ) . اساس : ساق ، به قياس با نسخهء آج ، تصحيح شد . ( 8 ) . مج : تمام . ( 9 ) . بم : الانهار . ( 10 ) . آو ، بم : ريهيدن ، آج ، لب : رهيدن . ( 11 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد . ( 12 ) . آو ، آج : بر مىآمد . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها : و روايت . ( 14 ) . مل در او بود . ( 15 ) . مل : كرده بود .